فاطمه داریوش مرنی پرونده بندر تاریخی سیراف، بهعنوان یکی از کهنترین مراکز تجارت دریایی ایران، به یونسکو رفت تا پیوندی تازه میان گذشته پرافتخار و آینده جهانی خود برقرار کند.
به گزارش پایگاه خبری “صبح جامعه” به نقل از خبرگزاری فارس؛ بندر تاریخی سیراف، یکی از کهنترین دروازههای دریایی ایران، گام بلندی بهسوی ثبت در فهرست میراث جهانی یونسکو برداشت؛ پروندهای که هفتم بهمنماه ۱۴۰۴ بهطور رسمی برای بررسی به این نهاد بینالمللی ارسال شد و بار دیگر نام سیراف را در کانون توجه محافل فرهنگی و پژوهشی کشور و جهان قرار داد.این اقدام، نقطه عطفی در روند حفاظت و معرفی یکی از مهمترین بنادر تاریخی خلیج فارس به شمار میرود؛ بندری که قرنها پیش، قلب تپنده تجارت دریایی ایران و حلقه اتصال شرق و غرب جهان باستان بوده است.
سیراف از دوره ساسانیان بهعنوان یکی از بزرگترین مراکز بازرگانی دریایی شناخته میشد و در سدههای نخست اسلامی به اوج شکوفایی خود رسید.
این بندر، با موقعیتی راهبردی در ساحل خلیج فارس، نقش تعیینکنندهای در ارتباط ایران با شبهقاره هند، شرق آفریقا، چین و سرزمینهای جنوب شرق آسیا ایفا میکرد؛ جایگاهی که آن را به یکی از مهمترین بنادر شبکه تجارت جهانی پیشامدرن تبدیل کرد.کاوشهای باستانشناسی انجامشده در سیراف، تصویر روشنی از این شکوه تاریخی ارائه میدهد. یافتههایی چون سفالهای چینی مربوط به دوران تانگ و سونگ، سکههای متعدد، اشیای وارداتی و بقایای معماری گسترده، نشان میدهد سیراف تنها یک بندر محلی نبوده، بلکه شهری بینالمللی با جمعیتی چندفرهنگی محسوب میشده است.
یکی از شاخصترین جلوههای این محوطه تاریخی، وجود بیش از پنج هزار فضای دستکند در دامنه کوههای مشرف به بندر است؛ فضاهایی که کاربریهای متنوعی از جمله سکونت، انبار، نیایش و تدفین داشتهاند و نمونهای کمنظیر از تعامل انسان با طبیعت سخت و صخرهای منطقه به شمار میروند.
چنین مجموعهای، سیراف را در ردیف محوطههای منحصربهفرد معماری صخرهای جهان قرار داده است.در کنار این فضاها، مسجد جامع سیراف که قدمت آن به قرن نخست هجری بازمیگردد، از مهمترین شواهد شکلگیری معماری اسلامی در سواحل جنوبی ایران است. ساختار ساده اما هوشمندانه این مسجد، جایگاه ویژهای در مطالعات تطبیقی معماری اسلامی دارد و در پژوهشهای دانشگاهی، بهعنوان یکی از نمونههای اولیه مساجد ساحلی جهان اسلام معرفی شده است.
معماری پلکانی شهر، یکی دیگر از ویژگیهای برجسته سیراف است. خانهها و بناها متناسب با شیب طبیعی زمین ساخته شدهاند؛ الگویی که نهتنها از تخریب محیط جلوگیری کرده، بلکه نمونهای پیشرفته از شهرسازی پایدار در دوران کهن را به نمایش میگذارد. این الگو، در سالهای اخیر توجه پژوهشگران حوزه معماری بومی و اقلیمگرا را در سطح بینالمللی به خود جلب کرده است.سیستم مدیریت آب در سیراف نیز از شگفتیهای مهندسی این بندر تاریخی به شمار میرود.
وجود بیش از ۱۵۰ حلقه چاه فعال که پس از قرنها همچنان آبدهی دارند، بیانگر دانش پیشرفته ساکنان سیراف در مهار و ذخیره آب در اقلیمی گرم و کمبارش است؛ دانشی که امروز در مطالعات مرتبط با تابآوری سکونتگاههای ساحلی مورد توجه محققان قرار گرفته است.
در دهههای گذشته، پژوهشهای متعددی از سوی باستانشناسان ایرانی و محققان خارجی درباره سیراف انجام شده است. گزارشهای منتشرشده در نشریات علمی بینالمللی، این بندر را یکی از مهمترین مراکز تجارت دریایی اقیانوس هند در سدههای میانی معرفی کردهاند؛ شبکهای که پیش از شکلگیری مسیرهای مدرن دریانوردی، اقتصاد جهانی آن روزگار را شکل میداد.برخی مطالعات تطبیقی، سیراف را همتراز بنادر تاریخی بزرگی چون «کیلوا» در شرق آفریقا و «کاتال» در شبهقاره هند دانستهاند؛ بنادری که امروز در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدهاند و همین مقایسهها، جایگاه برجسته جهانی سیراف را بیش از پیش آشکار میسازد.ارسال پرونده ثبت جهانی سیراف، حاصل سالها مستندسازی، پژوهش میدانی، بررسیهای تخصصی و تصمیمگیری در نهادهای کارشناسی میراثفرهنگی کشور است.
این پرونده، مجموعهای از ارزشهای تاریخی، معماری، فنی و فرهنگی را دربرمیگیرد که همگی واجد معیارهای «ارزش برجسته جهانی» یونسکو هستند.ثبت جهانی سیراف، در صورت تحقق، میتواند افق تازهای برای توسعه پایدار منطقه، رونق گردشگری فرهنگی، افزایش سرمایهگذاری مسئولانه و تقویت هویت تاریخی سواحل خلیج فارس ایجاد کند.
این رویداد نهتنها دستاوردی ملی، بلکه گامی مهم در معرفی سهم ایران در شکلگیری تمدن دریایی جهان خواهد بود.اکنون سیراف، پس از قرنها سکوت، بار دیگر در آستانه دیدهشدن جهانی قرار گرفته است؛ بندری که روزگاری کشتیهایش از افق خلیج فارس تا دوردستترین بنادر جهان پهلو میگرفتند و امروز، تاریخ آن آماده ثبت در حافظه مشترک بشریت است.
*پایان خبر
خبرنگار : محمد امینی 
