فاطمه داریوش مرنی 
به گزارش پایگاه خبری “صبح جامعه” به نقل از خبرگزاری فارس؛ امروز، روز ملی یوز است و فرصتی داریم تا نگاهی به وضعیت یکی از ارزشمندترین گونههای حیات وحش ایران بیندازیم. در طبیعت کشور ما، جمعیت یوزپلنگ آسیایی بهطور نادر و حساس در حدود بیست فرد شناسایی شده که شامل یوزهای بالغ و تولههایی است که برخی تازه از مادران خود جدا شده و برخی دیگر هنوز همراه آنها زندگی میکنند. این تعداد کم نشاندهنده اهمیت حفاظت از هر فرد و تلاش برای حفظ این گونه نادر است. در کنار طبیعت، یوزپلنگهایی نیز در سایتهای تکثیر در اسارت نگهداری میشوند تا نسل آینده تضمین شود؛ در این میان تمرکز اصلی بر چند یوز بالغ است تا چرخه تولیدمثل و بقای جمعیت به شکل موثر ادامه یابد.
مجموعه حفاظتی توران در شهرستان شاهرود استان سمنان، چه در گذشته و چه امروز، مهمترین زیستگاه یوزپلنگ آسیایی در کشور به شمار میرود و نقش تعیینکنندهای در بقای این گونه در معرض انقراض ایفا میکند. این منطقه با ویژگیهای منحصربهفرد خود، زیستگاههای اصلی تولیدمثل و زیستگاههای پشتیبان (مناطق چاهک) را در اختیار یوز قرار میدهد و چرخه جمعیت این گونه ارزشمند را حفظ میکند.
با این حال، ترکیبی از عوامل انسانی و طبیعی، وضعیت یوزپلنگ آسیایی را با تهدید جدی مواجه کرده است. چرای بیرویه شترها یکی از مهمترین مشکلات فعلی است؛ بیش از ۱۰ تا ۱۵ هزار شتر در زیستگاه توران حضور دارند و هر شتر معادل ۱۱ واحد دامی علوفه و آب مصرف میکند. این فشار شدید بر پوشش گیاهی و منابع آب منطقه، بهطور مستقیم زنجیره غذایی یوزها و طعمههای طبیعی آنها را تهدید میکند.
نظام باقری، مدیر پروژه حفاظت از یوز آسیایی درمورد وضعیت یوزهای آسیایی توضیحاتی ارائه کرد و گفت: برنامه نجات یوز یک برنامه ۵ ساله است. تلاش کردیم یک طرح ملی با بودجه مستقل باشد اما بر اساس تصمیم شورای عالی محیط زیست بودجه آن ذیل پروژه تنوع زیستی تعریف شده و طی ۶ ماهه اول امسال ۵۰ میلیارد تومان بودجه تخصیص داده شده و 3 میلیارد تومان هم بخش خصوصی داد.
باقری بیان کرد: به جرات میگویم که اگر این پروژه اجرا نشده بود، یوز تاکنون منقرض شده بود. واقعیت این است که در زیستگاههای یوز ذینفعان مختلفی مانند وزارت جهاد کشاورزی، وزارت راه، بخش خصوصی و … وجود دارند که منافع آنها با محیط زیست در تضاد است. پس از اعمال تحریمها علیه ایران فعالیتهای معدنی و غیره در این نقطه افزایش پیدا کرد.
وی افزود: طی ۱۷ سال در کل ۱.۸ میلیون دلار هزینه شد یکی از دلایل قطع این بودجهها این است که ایران از زمره کشورهای جهان سوم خارج شد.
خشکسالیهای پیاپی که بیش از یک دهه است منطقه را درگیر کردهاند نیز شرایط را دشوارتر کردهاند. کاهش پوشش گیاهی و منابع آب، ظرفیت زیستگاه را برای نگهداری طعمههای وحشی بهشدت محدود کرده و بقای یوزپلنگ آسیایی را در توران با چالش جدی مواجه ساخته است.
کارشناسان تاکید میکنند که حفاظت از یوزپلنگ آسیایی تنها به مراقبت از خود این گونه محدود نمیشود؛ مدیریت چرای شترها و حفاظت از منابع طبیعی، کلید بقا و پایداری زیستگاه توران است. هر تولهای که در دل طبیعت رشد میکند، امیدی تازه برای بقای آخرین یوزهای آسیایی ایران است.
خبرنگار : محمد امینی 
