فاطمه داریوش مرنی هنگامی که فرد بر مسئولیتها و فعالیتهای روزمره خود تمرکز میکند، احساس توانمندی بیشتری به دست میآورد. انجام کارهای روزانه، حفظ برنامه زندگی، ورزش، مطالعه و رسیدگی به امور شخصی میتواند احساس ثبات و آرامش را تقویت کند.
ترس یکی از طبیعیترین واکنشهای انسان در برابر بحران است. هنگامی که جامعه با جنگ، ناامنی، بحران اقتصادی، بیماریهای فراگیر یا حوادث طبیعی روبهرو میشود، احساس ترس در میان افراد افزایش مییابد. از دیدگاه جامعهشناسی، ترس تنها یک احساس فردی نیست، بلکه پدیدهای اجتماعی است که تحت تأثیر محیط، رسانهها، روابط اجتماعی و فرهنگ جامعه شکل میگیرد.
در دوران بحران، افراد نه تنها از خطرات واقعی هراس دارند، بلکه گاهی از آیندهای نامعلوم و اتفاقاتی که هنوز رخ ندادهاند نیز دچار نگرانی میشوند. بنابراین شناخت راههای مقابله با ترس، بخشی مهم از حفظ سلامت فردی و اجتماعی به شمار میآید.
در فرهنگ ایرانی، جامعه همواره با بحرانهای گوناگونی روبهرو بوده است؛ از جنگ و خشکسالی گرفته تا مشکلات اقتصادی و تحولات اجتماعی. با این وجود، یکی از ویژگیهای مهم جامعه ایران، توانایی سازگاری و مقاومت در برابر شرایط دشوار بوده است. این تجربه تاریخی نشان میدهد که انسانها میتوانند حتی در سختترین شرایط نیز بر ترس خود غلبه کنند و به زندگی ادامه دهند.
نخستین گام برای دور کردن ترس، پذیرش آن است. بسیاری از افراد تصور میکنند که نباید بترسند و تلاش میکنند احساسات خود را انکار کنند. اما از منظر جامعهشناسی و روانشناسی، ترس واکنشی طبیعی به شرایط غیرعادی است. پذیرش این احساس باعث میشود فرد بتواند آن را بهتر مدیریت کند. انسانی که ترس خود را میشناسد، بیش از کسی که آن را پنهان میکند، توانایی کنترل شرایط را خواهد داشت.
عامل مهم دیگر، دسترسی به اطلاعات درست و معتبر است. در دوران بحران، شایعات و اخبار نادرست به سرعت منتشر میشوند و سطح اضطراب اجتماعی را افزایش میدهند. بسیاری از مردم بیش از آنکه از خود بحران آسیب ببینند، از حجم اخبار نگرانکننده و اطلاعات ضدونقیض دچار ترس میشوند. به همین دلیل، مراجعه به منابع معتبر و محدود کردن دریافت اخبار به زمانهای مشخص میتواند از گسترش اضطراب جلوگیری کند.
روابط اجتماعی نیز نقش مهمی در کاهش ترس دارند. انسان موجودی اجتماعی است و در شرایط بحرانی بیش از هر زمان دیگری به حمایت دیگران نیاز دارد. گفتوگو با اعضای خانواده، دوستان و افراد مورد اعتماد، احساس تنهایی را کاهش میدهد و به افراد کمک میکند نگرانیهای خود را بهتر مدیریت کنند. در جامعه ایران، خانواده همواره یکی از مهمترین منابع حمایت عاطفی در دوران دشوار بوده است.
یکی دیگر از راههای مقابله با ترس، تمرکز بر امور قابل کنترل است. بسیاری از بحرانها دارای ابعادی هستند که از اختیار افراد خارجاند. نگرانی مداوم درباره مسائلی که امکان تغییر آنها وجود ندارد، تنها موجب افزایش اضطراب میشود.
در مقابل، هنگامی که فرد بر مسئولیتها و فعالیتهای روزمره خود تمرکز میکند، احساس توانمندی بیشتری به دست میآورد. انجام کارهای روزانه، حفظ برنامه زندگی، ورزش، مطالعه و رسیدگی به امور شخصی میتواند احساس ثبات و آرامش را تقویت کند.
امید نیز یکی از مهمترین عوامل کاهش ترس در جامعه است. امید به معنای نادیده گرفتن مشکلات نیست، بلکه به معنای باور به امکان عبور از آنهاست. تاریخ نشان داده است که هیچ بحران اجتماعی دائمی نبوده و جوامع همواره پس از دورههای دشوار، راهی برای بازسازی و ادامه حیات پیدا کردهاند.
آگاهی از این واقعیت میتواند به افراد کمک کند تا بحران را به عنوان بخشی موقت از زندگی در نظر بگیرند، نه به عنوان پایان همه چیز.
در فرهنگ ایرانی، باورهای دینی و معنوی نیز در کاهش ترس نقش مهمی داشتهاند. بسیاری از افراد در شرایط دشوار از طریق دعا، نیایش، توکل و بازگشت به ارزشهای معنوی احساس آرامش بیشتری پیدا میکنند. این باورها علاوه بر جنبه فردی، نوعی همبستگی اجتماعی نیز ایجاد میکنند و احساس تعلق به یک جامعه بزرگتر را تقویت میسازند.
سخن آخر:
ترس در دوران بحران پدیدهای طبیعی و اجتنابناپذیر است، اما نباید اجازه داد که به نیرویی فلجکننده تبدیل شود. تجربههای تاریخی نشان میدهد که انسانها و جوامع توانایی بالایی برای سازگاری با شرایط دشوار دارند. پذیرش ترس، دسترسی به اطلاعات معتبر، حفظ روابط اجتماعی، تمرکز بر امور قابل کنترل و تقویت امید، از مهمترین راههایی هستند که میتوانند به کاهش اضطراب کمک کنند.
از نگاه جامعهشناسی، عبور از بحران تنها با امکانات مادی ممکن نیست، بلکه نیازمند سرمایههای اجتماعی و فرهنگی نیز هست. خانواده، دوستی، همبستگی اجتماعی، باورهای مشترک و امید به آینده، ابزارهایی هستند که به افراد کمک میکنند در برابر ترس مقاومت کنند.
در نهایت، مهمترین درس بحرانها این است که انسان بسیار نیرومندتر از آن چیزی است که در لحظههای ترس تصور میکند و بسیاری از سختیها را میتوان با آگاهی، همدلی و امید پشت سر گذاشت.
*نویسنده :فاطمه داریوش مرنی
خبرنگار : محمد امینی 
