کارآمدی و یا ناکارآمدی حذف صفر از پول ملی

کارشناسنان اقتصادی بر این باورند که حذف چهار صفر از پول ملی به‌ هیچ‌وجه سیاست مطلوبی برای مهار تورم نیست، در واقع کنترل تورم تنها با ابزارها و سیاست‌های مالی و پولی هدفمند و تخصصی امکان پذیر است؛ سیاست‌هایی همچون؛ اصلاح نظام بانکی، اصلاح ساختاری بودجه، تقویت تولید، اصلاح نظام مالیاتی و جلوگیری از چاپ بی‌رویه پول برای تامین کسری بودجه دولت؛ بنابراین نباید انتظار داشته باشیم  با این تغییر ظاهری تورم مهار شود.

بررسی‌های تطبیقی از سوی اقتصاددانان نیز تأیید می‌کند که در بسیاری از کشورهایی که با پدیده تورم بالا یا بی‌ثباتی پولی مواجه بوده‌اند، حذف صفر از واحد پول به‌عنوان اقدامی نمادین برای بازسازی اعتماد عمومی به پول ملی و بازآفرینی نظم پولی و حسابداری به‌کار گرفته شده است.

در واقع حذف صفرها می‌تواند با ایجاد تصویری تازه از پول ملی، بخشی از اعتماد فرسایش‌یافته هموم مردم را بازسازی کند.

در این راستا بانک مرکزی با هدف مهار تبعات تورم مزمن و تسهیل مبادلات پولی، طرح حذف چهار صفر از پول ملی را در دستور کار قرار داده است، این تصمیم در حالی اتخاذ شد که کاهش ارزش ریال در سال‌های گذشته، شکل‌گیری اعداد نجومی در تراکنش‌های روزمره و سنگینی بار اسکناس‌های کم‌ارزش بر دوش نظام مالی کشور، به چالشی جدی در جامعه تبدیل شد که نهایتا منجر به کاهش قدرت خرید اکثریت اقشار جامعه شده است.

مزایای احتمالی حذف چهار صفر از پول ملی

• کاهش هزینه‌های اجرایی: سیستم‌های مالی و بانکی، فروشگاه‌ها و کسب‌وکارها با حجم کمتری از اعداد و عملیات روبه‌رو خواهند شد که به ساده‌سازی و افزایش کارایی می‌انجامد.
• همخوانی بهتر با استانداردهای بین‌المللی: وقتی ارزش پول ملی به ارقام معقول نزدیک‌تر باشد، محاسبات ارزی نیز برای  سرمایه گذاران خارجی ساده‌تر می‌شود.
• کاهش هزینه چاپ و توزیع اسکناس: چاپ اسکناس‌هایی با رقم‌های بزرگ و عمر کوتاه، هزینه‌بر است و با این طرح تا حدی مهار خواهد شد.
• بهبود وجهه روانی پول ملی: مردم ممکن است حس ارزش بالاتری نسبت به پول ملی را پیدا کنند و این از نظر روانی بر انتظارات تورمی تأثیر بگذارد.

کارشناسان معتقدند اگرچه این دلایل در ظاهر اقتصادی و فنی به‌نظر می‌رسند، اما موفقیت واقعی این طرح  با اصلاحات بنیادین اقتصادی از جمله مهار تورم، سامان‌دهی بودجه دولت و تثبیت نظام بانکی است، در غیر این صورت، این اقدام تنها به‌عنوان «تغییری ظاهری» تلقی خواهد شد که نمی‌تواند تغییری در زندگی مردم ایجاد کند.در واقع حذف صفر بدون اعمال سیاست‌های اصلاحی می‌تواند باعث تشدیدبرخی از نارسایی های موجود در اقتصاد ایران شود.

در چنین شرایطی، ممکن است پس از مدتی دوباره شاهد سقوط ارزش پول و بازگشت به وضعیت تورمی قبلی باشیم.

چالش ها و معایب حذف صفر از پول ملی

• هزینه‌های اجرایی سنگین: تغییر اسکناس‌ها، دستگاه‌های خودپرداز، نرم‌افزارهای حسابداری، و آموزش به جامعه برای پذیرش واحد پول جدید، هزینه‌بردار و زمان‌بر خواهد بود. این فرآیند ممکن است فشار مالی و مدیریتی قابل توجهی به دولت و بخش‌های مختلف وارد کند.
• ابهام و سردرگمی در جامعه: یکی دیگر از معایب حذف صفر، ابهام و سردرگمی در جامعه است. به خصوص در مناطق روستایی و میان افراد مسن که با واحد پولی جدید آشنا نیستند، ممکن است این تغییر منجر به اشتباهات حسابداری و مشکلات عملیاتی شود.
• نیاز به اصلاحات ساختاری: رشد نقدینگی بی‌رویه و خلق پول بیشتر، همچنان به عنوان یکی از چالش‌های اساسی اقتصاد ایران ادامه دارد. بدون اصلاحات ساختاری در سیاست‌های پولی و مالی، حذف صفر نمی‌تواند مشکلات اصلی اقتصاد مانند تورم و بی‌ثباتی را به طور کامل حل کند.

این چالش‌ها نشان می‌دهند که حذف صفر بدون همراهی با اصلاحات عمیق اقتصادی و مالی، تنها به‌عنوان یک راه‌حل سطحی و کوتاه‌مدت عمل می‌کند. برای دستیابی به تأثیرات واقعی، ضروری است که سیاست‌های کلان اقتصادی، به‌ویژه در کنترل تورم و تقویت زیرساخت‌های اقتصادی، به صورت اصولی اصلاح شوند.

کارشناسان اقتصادی درباره آثار اقتصادی حذف ۴ صفر از پول ملی ،هشضدار می دهندکه حذف چهار صفر ممکن است حتی تورم‌زا هم باشد، زیرا وقتی قیمت‌ها گرد می‌شوند، معمولاً به سمت بالا می‌روند و این به مردم هزینه‌های زیادی را تحمیل می‌کند. بنابراین هیچ تضمینی وجود ندارد که زمانی که صفرها حذف شود، قیمت‌ها به همان نسبت کاهش پیدا کنند. اما ممکن است این قیمت‌ها گرد شده و به دو ریال یا یک و نیم ریال برسد و این به معنای افزایش هزینه برای مردم است.

کدام کشورها تجربه حذف صفر از پول ملی خود را دارند؟

بررسی ها نشان می‌دهد که بیش از 50 کشور جهان در یک قرن گذشته دست‌کم یک‌بار اقدام به حذف صفر از پول ملی خود کرده‌اند، این اقدام معمولاً در واکنش به تورم شدید، کاهش ارزش پول ملی، یا تغییرات ساختاری در نظام سیاسی و اقتصادی کشورها انجام شده است. میان کشورهایی که دست به حذف صفر از پول ملی زده‌اند، می‌توان به موارد متعددی اشاره کرد؛

آذربایجان در سال‌های 1992 و 2006 این اقدام را انجام داد. آرژانتین طی شش دوره در سال‌های 1826، 1881، 1970، 1983، 1985 و 1992 اقدام به حذف صفر کرد. آنگولا نیز در سال‌های 1975، 1990، 1995 و 1999 این سیاست را به اجرا گذاشت. اتریش در دهه 1920، مشخصاً در سال‌های 1920 و 1925، اصلاح پولی انجام داد. اوروگوئه در سال‌های 1973 و 1993، اسلوونی در سال 1991، اکوادور در سال 2000، و السالوادور در سال 2001 اقدام به حذف صفر کردند.

اوکراین در سال‌های 1992 و 1996، اوگاندا در سال‌های 1966 و 1987، و ایسلند در سال 1981 تجربه این سیاست را داشتند. برزیل یکی از کشورهایی است که بارها صفرهای پولی خود را حذف کرده است، از جمله در سال‌های 1942، 1967، 1986، 1989، 1990، 1993 و 1994. بلاروس در سال‌های 1994 و 2016، بلغارستان در سال 1999، بولیوی در سال‌های 1963 و 1985، و پرو در سال‌های 1985 و 1991 این روند را تجربه کردند.

تایوان در سال 1949، ترکمنستان در سال 2009، ترکیه در سال 2005، و چین در سال‌های 1948، 1949 و 1955 صفرهایی را از پول ملی حذف کردند. روسیه در سال 1998، رومانی در سال 2005، زامبیا در سال 2013، و زیمبابوه در سال‌های 2006، 2007 و 2009 این اصلاحات را به اجرا گذاشتند.

سودان در سال‌های 1992 و 2007، سورینام در سال 2004، شیلی در سال‌های 1960 و 1975، غنا در سال‌های 1967 و 2007، و فرانسه در سال 1960 اقدام به حذف صفر کردند. کرواسی در سال‌های 1991 و 1994، کره جنوبی در سال‌های 1954 و 1963، و کره شمالی در سال 2005 این مسیر را طی کردند.

همچنین کنگو در سال‌های 1967، 1993 و 1998، گینه در سال‌های 1959، 1971 و 1985، گینه استوایی در سال‌های 1969، 1975 و 1985، و گینه بیسائو در سال‌های 1975 و 1997 این سیاست را اجرا کردند. لهستان در سال 1995، لیتوانی در سال‌های 1991 و 1993، ماداگاسکار در سال 2005، مالی در سال‌های 1962 و 1984، و مجارستان در سال‌های 1919، 1927 و 1946 اصلاحات پولی انجام دادند.

در ادامه، مقدونیه در سال‌های 1992 و 1993، مکزیک در سال 1993، موریتانی در سال‌های 1973 و 2018، موزامبیک در سال 2006، نیکاراگوئه در سال‌های 1912، 1988 و 1991، ونزوئلا در سال‌های 2008 و 2018، و نهایتاً یوگسلاوی سابق در سال‌های 1944، 1966، 1990، 1992، 1993 و 1994 اقدام به حذف صفر از پول ملی خود کرده‌اند.

نتیجه گیری:

جمع‌بندی تحلیلگران این است؛ اگر دولت عزم جدی برای اصلاحات اقتصادی بنیادین داشته باشد، حذف صفر می‌تواند بخشی از یک بسته اصلاحی بزرگ‌تر و مؤثرتر باشد، اما اگر این طرح در خلأ سیاست‌های مکمل اجرا شود، نه‌تنها سودی نخواهد داشت، بلکه می‌تواند به تشدید بی‌ثباتی اقتصادی منجر شود.

منابع: پایگاه خبری تابناک، خبرگزاری تسنیم، پاگاه تحلیلی فرارو

*فرآوری: نگار داریوشی

پایان خبر/